Trong lĩnh vực pháp luật hình sự, việc xác định đúng các tình tiết tăng nặng là vô cùng quan trọng để đảm bảo tính răn đe và công bằng. Một trong những tình tiết thường gặp và gây nhiều tranh luận là phạm tội có tính chất chuyên nghiệp.
Vậy khái niệm này được hiểu như thế nào theo các quy định hiện hành? Bài viết này sẽ phân tích chi tiết nghị quyết hướng dẫn phạm tội có tính chất chuyên nghiệp để bạn đọc nắm rõ bản chất vấn đề.
Hãy cùng tìm hiểu các tiêu chí đánh giá và cách thức áp dụng quy định này trong thực tiễn xét xử thông qua các văn bản hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao. Nếu quan tâm đến các kiến thức pháp lý khác, Bạn cần biết chuyên mục của chúng tôi luôn cập nhật những thông tin hữu ích. Truy cập Trang chủ để xem thêm.
Giải thích ngắn gọn phạm tội có tính chất chuyên nghiệp là gì
Phạm tội có tính chất chuyên nghiệp là việc một người thực hiện hành vi phạm tội từ năm lần trở lên (không phân biệt đã bị truy cứu trách nhiệm hình sự hay chưa). Đồng thời người đó lấy các lần phạm tội làm nghề nghiệp để sinh sống.
Hoặc người đó lấy kết quả của việc phạm tội làm nguồn sống chính của bản thân. Tình tiết này được quy định tại điểm b khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) như một tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự.
Phân tích các điều kiện cấu thành tình tiết phạm tội chuyên nghiệp
Để áp dụng tình tiết tăng nặng này, cơ quan tiến hành tố tụng cần căn cứ vào các nghị quyết hướng dẫn về phạm tội có tính chất chuyên nghiệp do Hội đồng Thẩm phán ban hành.
Cụ thể, điều kiện đầu tiên là số lần phạm tội. Người phạm tội phải thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội từ năm lần trở lên.
Điều kiện thứ hai và mang tính quyết định là mục đích của việc phạm tội. Người đó phải coi việc phạm tội là một nghề hoặc sử dụng tài sản thu lợi bất chính từ việc phạm tội làm nguồn thu nhập chính để trang trải cuộc sống.
Sự khác biệt giữa phạm tội chuyên nghiệp và phạm tội có tổ chức
Nhiều người thường nhầm lẫn giữa hai khái niệm này. Tuy nhiên nghị quyết hướng dẫn phạm tội có to chức (có tổ chức) quy định rõ đây là hình thức đồng phạm có sự câu kết chặt chẽ giữa những người cùng thực hiện tội phạm.
Trong khi đó, phạm tội có tính chất chuyên nghiệp nhấn mạnh vào tính lặp lại của hành vi (từ 5 lần trở lên) và mục đích biến tội phạm thành nghề nghiệp để kiếm sống của cá nhân người phạm tội.
Một người có thể phạm tội có tính chất chuyên nghiệp một mình mà không cần sự tham gia của người khác. Ngược lại, phạm tội có tổ chức bắt buộc phải có từ hai người trở lên cùng tham gia với vai trò được phân công rõ ràng.
Vai trò của nghị quyết hướng dẫn trong thực tiễn xét xử
Các nghị quyết hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đóng vai trò kim chỉ nam cho hoạt động xét xử. Việc ban hành nghị quyết hướng dẫn phạm tội có tổ chức hay chuyên nghiệp giúp thống nhất nhận thức trong toàn ngành Tòa án.
Trước đây, do thiếu văn bản hướng dẫn chi tiết, nhiều vụ án gặp khó khăn trong việc xác định thế nào là lấy việc phạm tội làm nghề nghiệp sinh sống.
Nhờ có các nghị quyết giải thích rõ ràng, các Thẩm phán có cơ sở pháp lý vững chắc để áp dụng tình tiết tăng nặng, tránh tình trạng áp dụng tùy tiện hoặc bỏ lọt tội phạm.
Ví dụ minh họa về hành vi phạm tội có tính chất chuyên nghiệp
Để hiểu rõ hơn, chúng ta xem xét ví dụ về hành vi trộm cắp tài sản. Nguyễn Văn A không có nghề nghiệp ổn định, chuyên đi móc túi tại các trạm xe buýt.
Trong vòng một tháng, A đã thực hiện trót lọt 6 vụ móc túi và dùng toàn bộ số tiền bán điện thoại trộm được để tiêu xài cá nhân và trả tiền thuê nhà.
Trường hợp này, A đã phạm tội từ 5 lần trở lên và sống hoàn toàn dựa vào nguồn thu từ việc trộm cắp. Do đó, A sẽ bị áp dụng tình tiết phạm tội có tính chất chuyên nghiệp khi Tòa án xét xử.
Những khó khăn trong việc chứng minh tính chất chuyên nghiệp
Trong thực tiễn điều tra, việc chứng minh số lần phạm tội thường dễ dàng hơn nhờ các chứng cứ vật chất và lời khai.
Tuy nhiên, việc chứng minh người phạm tội lấy kết quả của việc phạm tội làm nguồn sống chính lại gặp không ít trở ngại.
Cơ quan điều tra phải chứng minh được tình trạng tài chính, thu nhập hợp pháp (nếu có) và dòng tiền từ các hoạt động phi pháp để đối chiếu và đưa ra kết luận thuyết phục.
Mối quan hệ giữa tình tiết tăng nặng và khung hình phạt
Khi bị áp dụng tình tiết phạm tội có tính chất chuyên nghiệp, người phạm tội sẽ phải đối mặt với mức án nghiêm khắc hơn.
Trong nhiều điều luật của Bộ luật Hình sự, tình tiết này được quy định là một yếu tố định khung hình phạt tăng nặng (chuyển sang khoản có mức phạt cao hơn).
Nếu không phải là yếu tố định khung, nó sẽ được tính là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự chung theo Điều 52, làm căn cứ để Tòa án quyết định mức hình phạt cụ thể trong khung hình phạt đã định.
Ý nghĩa răn đe phòng ngừa của quy định pháp luật
Quy định xử lý nghiêm khắc đối với hành vi phạm tội có tính chất chuyên nghiệp thể hiện chính sách hình sự cứng rắn của Nhà nước đối với những đối tượng ngoan cố, coi thường pháp luật.
Những người lấy việc xâm phạm đến tài sản, sức khỏe hay tính mạng của người khác làm nghề nghiệp sinh sống cần phải bị cách ly khỏi xã hội một thời gian dài để cải tạo giáo dục.
Đồng thời, mức phạt nghiêm khắc cũng mang tính cảnh tỉnh, phòng ngừa chung đối với những ai đang có ý định dấn thân vào con đường phạm tội chuyên nghiệp.
Giải đáp các câu hỏi thường gặp về tình tiết tăng nặng này
Câu hỏi: Có cần phải có thu nhập lớn mới bị coi là sống bằng nghề phạm tội không?
Trả lời: Không nhất thiết. Chỉ cần chứng minh được phần lớn nguồn sống của người đó dựa vào tiền bạc, tài sản thu được từ các lần phạm tội, không phân biệt số tiền đó nhiều hay ít.
Lưu ý quan trọng cho người làm công tác thực tiễn
Các Thẩm phán và Kiểm sát viên khi nghiên cứu hồ sơ cần xem xét kỹ lưỡng tính chất, mức độ lặp lại của hành vi và động cơ phạm tội.
Không nên chỉ dựa vào số lần phạm tội (trên 5 lần) mà bỏ qua yếu tố đánh giá xem người phạm tội có thực sự coi đó là nghề nghiệp hoặc nguồn sống chính hay không.
Việc áp dụng máy móc thiếu phân tích toàn diện có thể dẫn đến đánh giá sai lệch bản chất vụ án và áp dụng khung hình phạt không tương xứng.